Sam akt patrzenia na cząstkę potrafi zmienić jej zachowanie

W klasycznym eksperymencie z podwójną szczeliną cząstki takie jak elektrony czy fotony tworzą na ekranie wzór interferencyjny, jakby przechodziły przez obie szczeliny naraz. Gdy jednak naukowcy dodają detektor mierzący, którą szczeliną cząstka faktycznie przeszła, wzór interferencyjny znika i cząstki zachowują się jak zwykłe „kulki”.

Nie chodzi o świadomość obserwatora w potocznym sensie — wystarczy sam pomiar, nawet zautomatyzowany, bez żadnego człowieka patrzącego na wynik. Sama możliwość uzyskania informacji „którą drogą” wystarczy, by zaburzyć zjawisko.

Fizycy zgadzają się co do matematyki opisującej to zjawisko — jest dobrze potwierdzona eksperymentalnie od dekad — ale co dokładnie „dzieje się” z cząstką w momencie pomiaru, pozostaje przedmiotem sporu między konkurującymi interpretacjami mechaniki kwantowej.

To jeden z powodów, dla których fizyka kwantowa wciąż potrafi brzmieć bardziej jak filozofia niż inżynieria — mimo że na jej podstawie działają realne urządzenia, od laserów po tranzystory.