Tysiące ludzi niezależnie od siebie „pamiętają” to samo wydarzenie, które nigdy się nie zdarzyło

Nazwa zjawiska pochodzi od sytuacji, w której wiele osób niezależnie „pamiętało”, że Nelson Mandela zmarł w więzieniu w latach 80., mimo że w rzeczywistości wyszedł na wolność i zmarł dopiero w 2013 roku, jako ceniony polityk.

Podobnych przykładów jest znacznie więcej: wielu ludzi „pamięta” nieistniejącą pisownię nazw popularnych marek czy błędne cytaty z filmów — identycznie, niezależnie od siebie, mimo że nigdy tak nie było.

Najbardziej akceptowane wyjaśnienie psychologiczne nie odwołuje się do żadnych alternatywnych rzeczywistości: pamięć ludzka nie działa jak nagranie wideo, tylko rekonstruuje wspomnienia za każdym razem od nowa, a błędy w tej rekonstrukcji mogą się upowszechniać społecznie, gdy ludzie nieświadomie „zarażają się” tą samą, błędną wersją od innych.

To wciąż tylko jedna z hipotez tłumaczących, dlaczego akurat te konkretne, pozornie przypadkowe wspomnienia stają się „zbiorowo fałszywe” częściej niż inne — mechanizm rozprzestrzeniania się takich fałszywych wspomnień w erze internetu wciąż jest przedmiotem badań psychologów pamięci.